همصدایی منطقهای علیه جنگ؛ چرا همسایگان ایران اینبار فعالتر شدند؟
خبرگزاری مهر، گروه سیاست: سفر فواد حسین، وزیر امور خارجه عراق به تهران و اظهارات معنادار او در نشست خبری مشترک با سیدعباس عراقچی را باید فراتر از یک دیدار دوجانبه ارزیابی کرد. سخن کوتاه اما پرمفهوم وزیر خارجه عراق مبنی بر اینکه «امنیت کل منطقه به یکدیگر وابسته است» بازتابدهنده تغییری محسوس در درک امنیتی کشورهای منطقه، بهویژه همسایگان ایران، در شرایط تشدید تهدیدهای آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران است.
در روزهای اخیر، مجموعهای از تحرکات دیپلماتیک در غرب آسیا شکل گرفته که از تلاش بازیگران منطقهای برای مهار یک تنش نظامی حکایت دارد. نقشآفرینی کشورهایی چون قطر، عمان، عربستان سعودی و مصر در میانجیگری میان تهران و واشنگتن، آنگونه که رسانههایی مانند سیانان گزارش دادهاند، نشانهای از نگرانی مشترک نسبت به پیامدهای یک درگیری جدید در منطقه است.
گزارش آکسیوس درباره تماس محمد بنسلمان با دونالد ترامپ نیز مؤید این واقعیت است که حتی متحدان سنتی آمریکا در منطقه نیز از تبعات غیرقابل کنترل یک جنگ احتمالی نگراناند.
این تحرکات را نمیتوان به معنای همپیمانی راهبردی کشورهای عربی با ایران تعبیر کرد، اما تردیدی نیست که نوعی «همصدایی» علیه جنگ در حال شکلگیری است؛ همصداییای که ریشه در تجربههای تلخ سالهای اخیر دارد. جنگ غزه، تحولات سوریه، بیثباتی در عراق و هزینههای سنگین امنیتی و اقتصادی این بحرانها، کشورهای منطقه را به این جمعبندی رسانده که هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، محدود و قابل مهار نخواهد بود و دامنه آن کل غرب آسیا را در بر خواهد گرفت.
در این چارچوب، عراق جایگاهی ویژه دارد. تأکید مقامات دو کشور بر امنیت مرزهای مشترک و اجرای توافق امنیتی تهران–بغداد، نشاندهنده حساسیت بالای این مؤلفه در معادلات امنیتی ایران است.
اظهارات «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه مبنی بر اینکه «موثر بودن هر تفاهمنامهای باید در عرصه عمل روشن شود» حاکی از آن است که تهران، اگرچه از گامهای برداشتهشده در عراق استقبال میکند، اما همچنان نسبت به اجرای کامل تعهدات بغداد، بهویژه در قبال فعالیت گروههای مسلح تروریستی، نگاه انتقادی و مطالبهگرانه دارد.
تغییر نگاه کشورهای منطقه به نقش آمریکا و رژیم صهیونیستی
کارشناسان اذعان دارند که به باور بسیاری از بازیگران منطقهای، رویکرد توسعهطلبانه اسرائیل با همراهی آمریکا، صرفاً متوجه ایران نیست و در صورت موفقیت، میتواند به تضعیف و حتی تجزیه دیگر کشورهای منطقه منجر شود. از این منظر، مخالفت با جنگ علیه ایران، بیش از آنکه ناشی از همدلی سیاسی باشد، ریشه در ملاحظات امنیت ملی دولتهای عربی دارد.
در مجموع، آنچه امروز در غرب آسیا مشاهده میشود، نه شکلگیری یک نظم جدید منطقهای و نه اتحاد پایدار علیه آمریکا، بلکه نوعی بلوغ اضطراری در برابر سناریوی جنگی است که کنترل پیامدهای آن از دست خارج خواهد شد. برای جمهوری اسلامی ایران، این فضا همزمان فرصت و آزمون است؛ فرصتی برای تقویت گفتمان امنیت جمعی منطقهای و آزمونی برای تبدیل این همصدایی مقطعی به سازوکارهای پایدار سیاسی و امنیتی. نتیجه این آزمون، تا حد زیادی به نحوه کنش
دیپلماتیک تهران در ماههای پیشرو بستگی خواهد داشت.
اخلال در امنیت ایران می تواند امنیت سایر کشورهای منطقه را به خطر بیندازد
میرقاسم مومنی در اینباره در گفتگو با خبرنگار مهر، اظهار داشت: عراق و کشورهای دیگر منطقه به این باور رسیده اند که با هر حمله ای علیه ایران که از خاک و یا آسمان این کشورها صورت گیرد، آنها نیز دچار مشکلاتی خواهند شد.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه کشورهای همسایه به لحاظ قومی، زبانی، سیاسی، اقتصادی و... با یکدیگر ارتباط دارند، فهمیدهاند که هرگونه دخالت کشورهای بیگانه میتواند امنیت آنها را نیز به خطر بیندازد. صحبتهای وزیر امور خارجه عراق هم به این نکته اشاره دارد که کشورهای منطقهای نیز به این باور رسیدهاند.
کارشناس مسائل بین الملل با اشاره به پدید آمدن داعش در گذشته، یادآور شد: با پدید آمدن داعش تمام کشورهای منطقه از جمله سوریه، ترکیه، عراق، لبنان، شمال آفیقا، اردن و... آلوده شدند. بنابراین در چنین شرایطی همه کشورها نیاز به ثبات دارند.
وی با اشاره به توافق امنیتی میان ایران و عراق، گفت: ما چندین پیمان امنیتی با عراق داریم که بر اساس حسن همجواری و احترام متقابل بنا شده است. عراق هم تاحدودی به این توافقنامهها پایبند بوده است.
مومنی تصریح کرد: کشورهای منطقه به خوبی میدانند که ایران در مقابل یک تجاوز گسترده دست بسته نخواهد بود و همین امر نیز موجب میشود که از شکل گیری یک جنگ بزرگ که کل منطقه را به آتش بکشد بیم دارند. هرگونه شیطنت و همکاری کشورهای منطقه با کشورهای متخاصم، میتواند امنیت داخلی خودشان را به خطر بیندازد.
وی در پایان خاطر نشان کرد: اخلال در امنیت ایران میتواند امنیت سایر کشورهای منطقه را به خطر بیندازد.
*
